Vài gợi ý về đặt tên đường và đánh số nhà

Số nhà, tên đường xem chừng là chuyện nhỏ nhất trong quy hoạch và quản lí đô thị mà chúng ta bấy lâu nay vẫn loay hoay mãi không giải quyết được. Và khi chúng ta chưa có một giải pháp căn cơ cho vấn đề này thì các thành phố cứ tiếp tục phình to ra, phức tạp hơn, mà không thể chờ đợi các nhà quản lí đô thị.

Cứ ngồi kể ra những tên đường ngộ nghĩnh, những số nhà lộn xộn thì không biết bao chuyện dở khóc dở cười. Nhưng xa hơn, ở góc độ vĩ mô, chúng phản ánh năng lực tổ chức của một xã hội và liên quan cả đến an toàn và thậm chí mạng sống con người. Hãy mường tượng mà xem, nếu dịch vụ y tế tại thành phố Hồ Chí Minh cần cấp cứu một bệnh nhân ở đường “Hẻm Sinco” (p. An Lạc, Tân Bình) hay đường “Điện Cao Thế” (Tân Phú) với một số nhà chẳng giống ai, thì cần bao lâu để tìm ra địa chỉ? Ngay cả việc tìm ra một địa chỉ trên con đường lớn nhất thành phố, đường Điện Biên Phủ đoạn đi quận Bình Thạnh, cũng chẳng phải chuyện đơn giản. khi mà số chẵn và số lẻ được đánh lung tung ở cả hai bên đường.   

Tại các quốc gia phát triển, việc đặt tên đường, số nhà được quy định cụ thể và có thể dễ dàng tìm thấy trên trang web của thành phố. Việc cấp số nhà, tên đường được thực hiện đồng thời với giấy phép quy hoạch, xây dựng. Chỉ khi một công trình có một địa chỉ chính thức do chính quyền duyệt thì công trình đó mới có thể kết nối với các dịch vụ hạ tầng công (điện, nước, gas, y tế, cứu hỏa…) và có thể được đưa vào sử dụng. Ngoài ra, khi người dân đăng ký một số điện thoại cố định, họ đồng thời cũng đăng ký địa chỉ cho dịch vụ cấp cứu. Do đó, chỉ cần một người dân gọi vào số cấp cứu là hệ thống này đã biết địa chỉ của người đó. Với một hệ thống số nhà và tên đường rạch ròi, hệ thống định vị toàn cầu GPS được lắp đặt trong các xe cấp cứu, cứu hỏa và cảnh sát sẽ giúp tiếp cận mỗi người dân trong thời gian ngắn nhất (luật một số thành phố tại Canada qui định thời gian tối đa để dịch vụ khẩn cấp tiếp cận người dân là 8 phút). Tại Việt Nam, việc đặt tên đường vẫn thuộc trách nhiệm của cấp thành phố. Và với những thành phố lớn như Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh thì đây là một công việc khổng lồ. Bởi vậy không có gì là ngạc nhiên khi mà việc cấp tên đường đang diễn ra với tốc độ “rùa bò” tại các thành phố lớn. Có lẽ các thành phố nên cung cấp cho danh sách và quy chế đặt tên đường để các cơ quan cấp quận thực hiện cùng với việc phê duyệt quy hoạch và xây dựng.

 

Loạn tên đường

Loạn tên đường

Nhưng ngay cả khi hệ thống địa chỉ trong đô thị được thống nhất thì với cách đánh số cổ lỗ sĩ theo kiểu lần lượt từ đầu đường đến cuối đường như hiện nay (1,3,5,… bên dãy lẻ, 2,4,6,… bên dãy chẵn) vẫn sẽ gây không ít gian nan cho người dân. Cách đánh số này dẫn đến việc phải sử dụng ký tự A,B,C,… khi một lô đất được chia thành những lô nhỏ hơn. Thêm nữa, đọc một địa chỉ, người dân không thể hình dung được địa chỉ đó nằm ở khoảng nào trên một con đường vì điều đó phụ thuộc vào quy mô các công trình dọc hai bên đường. Thay cho phương pháp truyền thống này, nhiều thành phố trên thế giới đánh số nhà theo kiểu tọa độ với khoảng nhảy số tùy thuộc bề rộng lô đất đó. Nếu lô đất có bề ngang tối thiểu (ví dụ 3m) theo quy định về quy hoạch thì số nhà tiếp theo sẽ cách 2 số tối thiểu như ở Việt Nam. Nhưng nếu lô đất có bề ngang lớn hơn (ví dụ 9m) thì số nhà tiếp theo sẽ nhảy cách một khoảng tương ứng (ví dụ 6 số, cứ 3m thì tương đương 2 đơn vị). Mỗi khi một con đường giao cắt với một con đường khác thì số nhà đầu tiên của ô phố mới sẽ là một số tròn hàng trăm gần nhất (100, 200,…1100,1200,…) thay vì tiếp tục liền kề số cuối của ô phố trước. Cách đánh số này giúp cho người dân dễ dàng hình dung ra vị trí của công trình thuộc ô phố hoặc gần ngã tư thứ mấy tính từ đầu đường. Với phương pháp như trình bày ở đây, mỗi một địa chỉ sẽ có tính thông tin cao hơn và có khả năng đáp ứng những thay đổi về quy mô lô đất.

Các thành phố cần có một hệ thống địa chỉ hoàn chỉnh và chính xác. Điều này không chỉ để một lá thư tình hay một bó hoa mừng sinh nhật đến đúng địa chỉ. Một hệ thống như vậy đảm bảo các hoạt động kinh tế, xã hội trong một thành phố diễn ra trơn chu hơn, hiệu quả hơn, và các dịch vụ công, và các sản phẩm thương mại có thể đến với từng người dân, từng ngôi nhà.

Nguyễn Đỗ Dũng