Thư viết cho Thanh Bình: Chuyện người nhân viên đường sắt Nhật Bản

Chào anh em Thanh Bình,

Có 2 câu chuyện này Dũng cảm nhận mạnh mẽ trong chuyến du học lần 2 này và muốn chia sẻ với mọi người vì thấy chúng rất có ý nghĩa:

Chuyện thứ nhất là về người nhân viên đảm bảo an toàn của đường sắt Nhật Bản mà Dũng gặp ở nhà ga sân bay Narita. Đó là một người đàn ông khoảng 40-45 tuổi mặc bộ đồng phục màu xanh thẫm trông nửa giống công nhân nhà máy, nửa giống nhân viên an ninh với mũ kêpi trên đầu và tay đeo găng màu trắng. Nhiệm vụ của ông ta là đi dọc theo mép sân ga để đảm bảo không có ai đứng quá gần đường ra khi tàu đến cũng như không có chướng ngại vât trên đường tàu. Một công việc có lẽ mọi người sẽ nghĩ vô cùng đơn giản và tầm thường, một công việc không có tương lai và không cần bằng cấp. Sau khi dạo một vòng sân ga kiểm tra, ông đứng nghiêm giơ tay cao lên mũ nhìn đoàn tàu tiến vào sân ga như thông báo rằng mọi thứ đã sẵn sàng và an toàn. Dũng cũng có mặt ở đó, đang lần mò tìm hiểu xem liệu chuyến tàu này có đi Tokyo hay không và bước vội tới hỏi ông. Ông giơ ra dấu cho Dũng chờ một lát trong lúc quan sát những hành khách lên và xuống đoàn tàu. Đến khi đoàn tàu lại rời nhà ga, ông ta đứng thẳng và giơ tay lên mũ chào như một người lính đứng trước lá quốc kỳ cho đến khi đoàn tàu khuất bóng. Sau đó ông ta mới chỉ dẫn cho Dũng biết là đoàn tàu này đi đến Ga hàng không khác và sẽ quay lại đây trước khi hướng về Tokyo trong 10 phút.

Người nhân viên ngành đường sắt này không phải là một người Nhật quá khích đối với công việc. Tất cả người Nhật mà Dũng đã từng biết qua phim ảnh cũng như ngay trên đất Nhật đều là những người làm việc vô cùng nghiêm túc và nghiêm khắc dù ở bất cứ vị trí nào. Có lẽ điều này đã làm cho nước Nhật trở thành một huyền thoại về phát triển kinh tế chăng?

Ở Việt Nam, chúng ta đã có dịp xem những bộ phim Nhật Bản trong đó kể về những người lao động bình thường: người nông dân, người làm bánh, cả người làm nghề giúp việc nữa (mà bây giờ Vn gọi là oshin). Điểm nổi bật của họ là họ luôn xem trọng công việc mình làm và nỗ lực tối đa để hoàn thành công việc được giao với một thái độ trân trọng và học hỏi cao nhất. Ngày trước khi Dũng học môn Lịch sử Nghệ thuật Nhật Bản, sách giáo khoa tổng kết rằng 1 trong 10 đặc điểm của người Nhật khiến họ rất thành công so với những quốc gia châu Á khác là họ không có lối suy nghĩ “thích làm thầy hơn làm thợ”, trân trọng mọi nghề và biến chúng thành nghệ thuật thực sự. Kết quả là khi bước ra khỏi thế chiến lần 2 với một đất nước hoàn toàn bị tàn phá và không có tài nguyên, thu nhập đầu người chỉ có 50 dollar/người/năm, người Nhật phát triển nền kinh tế đất nước của mình với tốc độ 20% năm (nêu so với chúng ta chỉ có 8%/năm và Trung Quốc là 12% trong thời kỳ đỉnh cao) trong vòng 20 năm và đến những năm cuối 70, họ đã là nền kinh tế số 2 thế giới.

Thời gian ở Canada giúp Dũng nhận ra một điều là tính cách này (trân trọng mọi nghề và luôn làm tốt ở bất kỳ vị trí nào) không độc quyền cho người Nhật mà là tính cách của mọi dân tộc muốn trở nên giàu có và thịnh vượng trên thế giới.

Ví dụ ở Canada là 2 nghề y tá và họa viên kiến trúc. Tai quốc gia phương Bắc này, y tá không hề kém cỏi hơn bác sĩ mà họ chỉ làm phần việc khác: y tá trở thành nghệ nhân chăm sóc và phục hồi sức khỏe cho con người (trong khi bác sĩ là người chữa bệnh). Trường ĐH của Dũng có khoa đào tạo y tá riêng và cấp bằng từ cử nhân đến tiến sĩ. Bản thân người đứng đầu ngành cấp cứu của thành phốCalgary cũng là một y tá có học thêm về quản lý. Chính bà ấy làm sinh viên như Dũng choáng ngợp về sự thú vị và sáng tạo của hệ thống xe cấp cứu tại thành phố để đảm bảo mọi người dân được cấp cứu trong vòng không quá 8 phút. Hệ thống cấp cứu sử dụng toán thống kê để đảm bảo rằng không có người dân ở một khu vực nào chịu rủi ro cao hơn khu vực khác. Ví dụ như nếu một khu vực có người cần cấp cứu thì những người còn lại trong khu vực đó sẽ có rủi ro cao hơn nếu tai nạn xảy ra cho họ vì xe và cơ sở y tế địa phương đã phục vụ người trước. Do đó hệ thống xe cấp cứu ở nơi khác sẽ được điều đến trám vào xe đã sử dụng để đảm bảo rủi ro thấp nhất. Như vậy ta có một hệ thống xe cấp cứu luôn vận động trên toàn thành phố bao gồm một số xe trong trạm và một số xe luôn chạy trên đường phố (đây cũng là một phần của ngành quy hoạch đó).

Nghề thứ 2 là nghề họa viên: Họa viên ở Canada không còn là một ví trí và công việc kém cỏi hơn kiến trúc sư dù họ chỉ học có 2 năm ở trường cao đẳng. Công việc triển khai hồ sơ bản vẽ cũng khó khăn và vất vả không kém việc làm ý tưởng và những họa viên, vốn được đào tạo thực tế về kỹ thuật xây dựng, đảm đương công việc này. Phó giám đốc công ty Dũng làm sau khi tốt nghiệp là người xuất thân từ họa viên và chỉ có bằng cao đẳng. Trưởng nhóm sản xuất là một kiến trúc sư có bằng đại học nhưng sau đó đi học thêm 2 năm cao đẳng để trở thành một họa viên xuất sắc. Đó là những người mà đã dành rất nhiều thời gian của họ không phải trên ghế nhà trường để kiếm tấm bằng danh giá mà ở những trường xây dựng để cho tay lấm, chân bùn. Không có kinh nghiệm thực tế của họ, kiến trúc sư không thể biến những ý tưởng táo bạo thành công trình.

Nhớ lại thời kỳ khủng hoảng kinh tế những năm 98, ở Hàn Quốc có một công ty lớn bị phá sản và ông tổng giám đốc kiếm việc bồi bàn trong một nhà hàng. Ông ta nhận ra rằng việc bưng một lúc vài đĩa thức hay vài ly rượu cũng không hề dễ dàng như ông ta tưởng ban đầu. Do đó, ông ta giành thời gian ở nhà để tập thêm và làm bể rất nhiều chén bát của vợ nhưng kết quả là ông ta thành một người bồi bàn xuất sắc và thậm chí người ta gọi là người bồi bàn số 1 Hàn Quốc. Tất nhiên ông ta nhanh chóng thành công, trở thành ông chủ và bắt đầu được mời đi nói chuyện ở rất nhiều trường đại học về kinh nghiệm làm bồi bàn của mình.

Bản thân Dũng bắt đầu kiếm tiền ở Canada bằng nghề đồ tể trong một tiệm thịt của người Việt. Đó là nơi mà vẽ đẹp và viết văn hay vô nghĩa đối với những người mặt đầy sẹo. Đó là thời gian mà bản thân Dũng học được rằng làm những việc tầm thường nhất cũng đòi hỏi nỗ lực và trí tuệ mà chưa chắc một cử nhân có thể có được nếu muốn thực sự thành công. Mỗi ngày vác hơn 30 con heo từ xe đông lạnh vào nhà kho là một cực hình cho đến khi Dũng quan sát và học được từ ông chủ: ông ấy, một triệu phú dollar, vác heo như cách mà Dũng vẫn mô tả là “người anh hùng vác xác quân thù ngoài mặt trận”!

Trong công ty Thanh Bình sẽ có những người nhận lương cao hơn và những người nhận lương thấp hơn, người có bằng cao hơn và người thậm chí không có bằng cấp gì. Nhưng chắc chắn là không có vị trí nào là không quan trọng: thử tưởng tượng xem nếu công ty không có người kế toán hay người bảo vệ hay người sửa máy tính thì sẽ phiền phức thế nào. Và nếu mỗi người trong mỗi vị trí cố gắng hết mình và sáng tạo trong công việc như người nhân viên đường sắt ở Nhật, người họa viên ở Canada hay người bồi bàn ở Hàn Quốc, chắc chắn công ty Thành Bình sẽ phát triển tốt hơn và mức lương của mọi người sẽ cao hơn.

Hãy thử tưởng tượng xem một ngày kia: Hiển nghĩ ra cách kết nối mạng nội bộ tốt hơn, các máy tính trong công ty sẽ hoạt động nhanh hơn và việc triển khai bản vẽ hiệu quả hơn. Trân đề xuất một quy trình in ấn vừa nhanh, vừa tiết kiệm giấy lại vừa ít sai sót, công ty sẽ tiết kiệm hàng triệu đồng mỗi tuần. Cường sẽ là một tay cao thủ về GIS và GPS khiển cho mỗi dự án của công ty luôn bắt đầu với đầy đủ số liệu và bản vẽ đo đạc để nhanh chóng triển khai. Và anh Dũng bảo vệ sẽ đề ra một hệ thống rơ-le tự ngắt để tiết kiệm điện cho công ty mà cũng không cần mua thiết bị đắt tiền nhật ngoại.

Những quốc gia giàu có nhất trên thế giới và những công ty sáng tạo nhất đều bắt đầu bằng nỗ lực cá nhân của những con người bình thường nhất. Một mình anh Quang hay anh Dũng không đủ để làm Thanh Bình thành công nếu không có sự đóng góp của tất cả những người khác. Lòng say mê, tinh thần ham học hỏi và khao khát thay đổi cuộc sống bản thân (về vật chất và tinh thần) là những điều cần có ở mỗi người chúng ta.

Chuyện thứ 2 đành kể sau vì chuyện thứ nhất đã quá dài so với dự kiến!